Bilkuvve Varlık Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden İnceleme
Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Bağlamında Bilkuvve Varlık
“Bilkuvve varlık” terimi, felsefi bir kavram olarak, bireylerin potansiyel varlıklar olarak var olmasını ifade eder. Yani, bir insan henüz fiili olarak varlık göstermese de, her insanın belirli bir potansiyeli taşıdığına dair bir inancı simgeler. Bu kavram, insanın toplumsal rollerini, haklarını ve eşitlik mücadelesini anlamada önemli bir araç olabilir. İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde yaşayan biri olarak, günlük hayatımda sıkça karşılaştığım sosyal dinamikler, bu felsefi kavramı toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında nasıl tecrübe ettiğimizi anlamamı sağlıyor.
Her gün toplu taşımada, sokakta ve işyerinde gözlemlediğim sahneler, insanların potansiyellerinin nasıl sınırlanabildiğini ve bu sınırlamaların toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle nasıl şekillendiğini gösteriyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Bilkuvve Varlık: Potansiyelin Engellenmesi
Sokakta bir kadın olarak yürürken, çevremdeki insanların bakışlarını hissediyorum. Bazı durumlarda, bir erkeğin yoluna devam ederken, bir kadının her adımı daha dikkatli ve temkinli olmalı. Bu, toplumsal cinsiyetin belirlediği sosyal kuralların, kadınların potansiyelini sınırlama biçimlerinden sadece biri. Kadınların, erkeklerin potansiyeli gibi özgürce hareket etmesi beklenmez. Hangi işlerde çalışabileceklerinden, hangi yerlerde rahatça gezebileceklerine kadar geniş bir yelpazede, kadınların “bilkuvve varlık” olma hakları pek çok kez ihlal edilir.
Bir örnek vermek gerekirse, toplu taşıma araçlarında kadınlar için ayrılmış koltuklar vardır. Kadınlar, bu koltukların yalnızca kadınlar tarafından kullanılmasını beklerken, çoğu zaman erkekler bu alanları da işgal eder. Kadınlar, erkeklerin bu alanları kullanmasına göz yumduğunda ise toplumsal normlar göz önüne alındığında, onların “potansiyelleri” ikinci plana atılmakta; hakları ve ihtiyaçları göz ardı edilmektedir. Bu basit ama etkili uygulama, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini derinleştiren bir diğer unsurdur.
Çeşitlilik ve Bilkuvve Varlık: Herkesin Potansiyeli Eşit mi?
İstanbul’daki karmaşık sosyal yapıyı düşündüğümde, şehrin sunduğu çeşitlilik oldukça belirgin bir şekilde gözler önüne seriliyor. Ancak bu çeşitliliğin içinde, insanların potansiyelleri tam olarak keşfedilemiyor. Çünkü bazı gruplar, kimlikleri nedeniyle toplumsal normlar tarafından dışlanabiliyor ya da belirli rollerle sınırlandırılabiliyorlar.
Bir sokak röportajı örneğini ele alalım: Bir genç, sokakta yürürken kimliği nedeniyle dışlanıyor. Kendini ifade edebileceği alanlar son derece sınırlı. Gençlerin potansiyelinin ve yaratıcılığının engellenmesi, farklı kimliklerin yok sayılması anlamına geliyor. Burada da “bilkuvve varlık” kavramını yeniden hatırlamalıyız. Her bireyin potansiyel olarak çok şey yapabilme kapasitesi vardır, ancak toplumsal baskılar bu potansiyeli görünür kılmayı zorlaştırır.
Toplumda farklı kimliklerin ve özelliklerin bir arada var olabilmesi, eşit haklar ve fırsatlar sağlanması, “bilkuvve varlık” kavramının anlamını tam olarak yerine getirebilir. Örneğin, bir LGBTİ+ bireyi, iş hayatında ya da sosyal hayatta kendini rahatça ifade edebilse, belki de toplumda o kadar da sık karşılaştığımız dışlanma ve ayrımcılığa uğramaz. Ama toplumun tüm katmanları, bu grupların potansiyellerine eşit şekilde değer verirse, farklılıklar sadece kabul edilmekle kalmaz, zenginlik olarak görülür.
Sosyal Adalet ve Bilkuvve Varlık: Herkesin Fırsatı Eşit mi?
Sosyal adaletin en temel amacı, her bireyin potansiyelini engellemeyen bir toplum inşa etmektir. Ancak, İstanbul gibi bir metropolde, sosyal adaletin nasıl işlediğini gözlemlemek bazen pek de iç açıcı olmuyor. Bir gün metroda gördüğüm bir sahne, bu durumu çok net bir şekilde gözler önüne serdi: Yaşlı bir kadın, yaşadığı ekonomik zorluklar nedeniyle oldukça yavaş yürüyordu. Ancak yanındaki genç adam, kadının yardımına koşmak yerine, sabırsız bir şekilde bekledi ve zamanla sinirlendi. Ne yazık ki, bu tür durumlar, toplumsal eşitsizliklerin en net örnekleridir. Eğer bu kadına fırsatlar eşit verilseydi, o da potansiyelini en iyi şekilde ortaya koyabilirdi.
Sosyal adalet, sadece yasal düzenlemelerle sağlanamaz; herkesin potansiyeline değer veren, empati gösteren bir toplum oluşturulması gerekir. Bir kadın, engelli birey ya da yaşlı bir insan; hepsi farklı zorluklarla mücadele ederken, potansiyelleri çok farklı şekillerde engelleniyor. Eğer toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gerçekten anlamlı bir şekilde bir araya gelirse, ancak o zaman “bilkuvve varlık” kavramının potansiyelinden tam olarak yararlanabiliriz.
Sonuç: Bilkuvve Varlık ve Eşitlik Mücadelesi
Sonuç olarak, “bilkuvve varlık” kavramı, insan potansiyelinin en yüksek biçimde açığa çıkmasını ifade eder. Ancak toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konular göz önünde bulundurulduğunda, herkesin potansiyelini özgürce yaşayabilmesi için bu alanlarda derinlemesine çalışmalar yapılması gerekiyor. İstanbul’da, işyerinde, sokakta ve toplu taşımada gördüğümüz sahneler, bu potansiyelin nasıl sınırlanabildiğini gösteriyor. Fakat her bireye eşit fırsatlar sunulduğunda, bu potansiyel en verimli şekilde hayata geçirilebilir. Bu da yalnızca bireylerin değil, toplumun tamamının faydasına olacaktır.